Skip Ribbon Commands
Skip to main content
Cổng thông tin điện tử Bắc Kạn kính chào quý khách! Trang chủ Góp ý Sơ đồ trang Liên hệ

Đưa lễ cấp sắc của người Tày vào danh mục bảo vệ

(Cập nhật lúc: 07/11/2018 08:30:02 )

Mới đây, UBND tỉnh Bắc Kạn đã ban hành Quyết định số 1515/QĐ-UBND ngày 10/9/2018 về phê duyệt Dự án “Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ở tỉnh Bắc Kạn, giai đoạn 2018 - 2020”. Theo đó, Lễ cấp sắc của người Tày là 1 trong 3 di sản văn hóa phi vật thể được tiến hành bảo vệ và phát huy thời gian tới.

Độc đáo lễ cấp sắc

Lễ cấp sắc Then của người Tày ở Yên Cư (Chợ Mới)

Để tiến hành một lễ cấp sắc, gia đình người chuẩn bị làm lễ cấp sắc phải nhờ thầy Then cả xem ngày lành tháng tốt để tổ chức. Sau khi ấn định được thời gian tổ chức lễ sẽ tiến hành các công việc tiếp theo (mời thầy làm lễ, nhân lực phục vụ trong khi tổ chức lễ...).

Nghi lễ cấp sắc của then Tày cần mời năm thầy Tào và bảy thầy Then. Trong đó gồm một thầy Tào cả và một thầy Then cả đều được gọi là Cốc slay. Thầy Tào giữ vị trí quan trọng, là người có quyền ra quyết định cấp sắc và giao ấn cho người được cấp sắc.

Không gian diễn ra lễ cấp sắc chủ yếu trong phạm vi gia đình hay một địa điểm ngoài trời. Các thầy thường chọn cánh đồng rộng để trời đất chứng giám và ban cho người được cấp sắc những chữ đạo làm thầy đầu tiên.

Việc chuẩn bị lễ vật dùng trong lễ cấp sắc vô cùng quan trọng. Tuỳ vào điều kiện gia đình tuy nhiên nhất thiết phải có gà, lợn, rượu, gạo tẻ, gạo nếp. Bắt đầu cho ngày lễ cấp sắc gia đình phải chuẩn bị các đồ lễ được xếp thành từng mâm gồm bảy mâm, mỗi mâm có ý nghĩa khác nhau được xếp theo thứ tự từ thấp lên cao. Đây là những phong tục có từ lâu đời của dân tộc Tày ở tỉnh Bắc Kạn.

Nghi lễ cấp sắc bao gồm nhiều lễ nhỏ: Lễ khao quân để mời các vị tướng trong cung tướng của thầy Then dự lễ cấp sắc của gia đình và báo cáo tên tuổi, địa chỉ của người được cấp sắc. Lễ trình tổ để báo với tổ tiên, thầy dạy nghề về đám cưới then được làm ngày hôm đó. Lễ dọn đường, các thầy lên đường đi vào các mường, các cửa để trình về việc cấp sắc của gia đình: Cửa thổ công, cửa tổ tiên trong gia đình, ngã ba đường, cửa ông tổ nghề, cửa tổ sư, pháp sư…

Sau khi đã vào tất cả các mường, các cửa để trình, báo cáo, xin phép về việc tổ chức cấp sắc Then là phần Lễ của các thầy Tào. Thầy Tào được xem là thầy cao tay nhất đại diện cho các thầy then để dâng tấu trình Ngọc Hoàng. Thầy đọc những vần thơ chữ Hán rồi tiến hành các nghi lễ: Phát tấu, dâng sớ, dựng cầu hào quang, cấp bằng...

Lễ khao làng là nghi lễ cuối cùng trong lễ cấp sắc, mục đích là để mời anh em, hàng xóm láng giềng, người già, trẻ nhỏ, ai đi qua cũng đều được thầy mời uống rượu, ăn kẹo. Sau khi được cấp sắc, người được cấp sắc sẽ được phép hành nghề làm thầy Then.

Sự cần thiết phải bảo tồn

Trong những năm gần đây, một số nghệ nhân, thầy Then rất có ý thức trong việc bảo lưu các làn điệu Then, họ tự mở các lớp học để truyền dạy, ghi chép và lưu giữ cẩn thận những cuốn sách thường sử dụng trong khi tiến hành các nghi lễ cúng, coi đó là tài sản văn hóa đặc trưng, độc đáo của mình. Tuy nhiên, hiện nay các nghệ nhân hát Then tuổi ngày càng cao. Nhiều nghi lễ đã không còn phổ biến như trước. Hiện tại, số lượng các thầy Then giỏi ngày càng giảm. Bên cạnh đó, thế hệ trẻ, con em dân tộc Tày chưa nhận thức được rõ giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của dân tộc mình, lượng người theo học nghề Then không nhiều, người trẻ chủ yếu chỉ biết hát Then hiện đại, Then đặt lời mới. Vì thế nguy cơ thất truyền, mai một nghi lễ Then của đồng bào dân tộc Tày là khá cao.

Trong môi trường tín ngưỡng dân gian, lễ cấp sắc Then là một loại hình diễn xướng văn hóa - nghệ thuật tổng hợp góp phần lưu truyền và gìn giữ nghệ thuật hát Then, bởi mỗi lần cấp sắc thì trong cộng đồng dân tộc lại có thêm một nghệ nhân Then tài hoa. Có thể nói ở đâu có người Tày thì ở đó có hát Then. Then có sức hút đặc biệt với người Tày bởi tính chất nghi lễ linh thiêng, phù hợp với phong tục tập quán, với cuộc sống bình dị, yên ả của miền núi. Đây là một nét đẹp trong sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng của người Tày nói chung và người Tày ở Bắc Kạn nói riêng với ước vọng hướng tới một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Mục tiêu của Dự án “Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể trong danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia ở tỉnh Bắc Kạn, giai đoạn 2018 - 2020” chính lànhằm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá một cách bền vững, tạo nguồn lực để phát triển du lịch, xây dựng thương hiệu văn hóa tại nơi các di sản văn hóa phi vật thể được công bố, góp phần chuyển hóa về mặt nhận thức, tạo được sự trân trọng của cộng đồng đối với di sản văn hóa, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân./.

Thu Trang
Sign In